Sẵn sàng đọc
Trong đời sống hằng ngày, bất kỳ biểu hiện bất thường nào của cơ thể cũng khiến chúng ta lo lắng, nhưng có lẽ không có trải nghiệm nào gây hoang mang và sợ hãi tột độ bằng việc đột ngột phát hiện mình bị ho ra máu. Đây không chỉ đơn thuần là một triệu chứng thông thường của các bệnh lý đường hô hấp khi thời tiết chuyển lạnh, mà còn là hồi chuông cảnh báo đỏ về những tổn thương sâu sắc bên trong lá phổi hoặc hệ tim mạch. Hiểu rõ về hiện tượng này, biết cách nhận diện và xử lý đúng lúc chính là chìa khóa vàng giúp bạn bảo vệ tính mạng của bản thân và những người thân yêu.
Nhận diện triệu chứng và cảm giác báo trước khi ho ra máu
Trước khi máu thực sự thoát ra ngoài qua đường miệng, cơ thể thường phát đi những tín hiệu cảnh báo sớm mà nếu tinh ý, người bệnh hoàn toàn có thể nhận biết được. Những người từng trải qua tình trạng này thường mô tả một cảm giác bứt rứt, hồi hộp khó tả sâu trong lồng ngực. Bạn có thể cảm thấy một luồng nóng ran chạy dọc phía sau xương ức, kèm theo cảm giác ngột ngạt, nặng nề giống như có một vật nặng đè nén lên ngực. Nhiều người ví cảm giác này giống như sự tĩnh lặng đầy áp lực trước một cơn giông bão.
Ngay sau đó, các dấu hiệu thực thể bắt đầu xuất hiện rõ ràng hơn. Người bệnh sẽ bị khò khè, lợm giọng, ngứa ngáy ở vùng cổ họng và cảm nhận rõ rệt tiếng lọc xọc của chất lỏng di chuyển trong ngực mỗi khi hít thở. Trong miệng và họng bắt đầu xuất hiện vị tanh nồng của sắt (vị đặc trưng của máu). Cuối cùng, phản xạ ho khạc hoặc trào ộc sẽ đẩy máu từ đường hô hấp dưới ra ngoài.
Máu trong cơn ho thường có màu đỏ tươi, xuất hiện ngay trong hoặc sau khi ho. Điểm đặc trưng nhất để nhận diện là máu thường có bọt và các bóng khí nhỏ do được trộn lẫn với không khí trong phổi, tuyệt đối không lẫn thức ăn. Đôi khi, máu có thể lẫn với đờm tạo thành những vệt đỏ, đây là dấu hiệu cho thấy tổn thương xuất phát từ vùng phế quản.
Làm sao phân biệt ho ra máu với các dạng xuất huyết khác?
Một trong những sai lầm nguy hiểm nhất trong sơ cứu là nhầm lẫn giữa máu chảy ra từ đường hô hấp với máu từ đường tiêu hóa hoặc đường mũi họng. Việc phân biệt rõ ràng sẽ quyết định hướng điều trị và cứu sống người bệnh trong gang tấc:
- Ho ra máu (Từ đường hô hấp dưới): Máu xuất hiện sau cơn ho, có màu đỏ tươi, nhiều bọt khí, có thể lẫn đờm và không bao giờ lẫn thức ăn. Người bệnh thường có biểu hiện đau ngực, khó thở trước đó.
- Nôn ra máu (Từ đường tiêu hóa): Máu thường xuất hiện sau cảm giác buồn nôn và nôn. Máu có màu đỏ sẫm, nâu đen (giống bã cà phê) do đã tiếp xúc với acid dạ dày, thường lẫn thức ăn và không có bọt khí.
- Chảy máu cam hoặc chảy máu vùng răng miệng (Từ đường hô hấp trên): Máu chảy ra từ mũi hoặc chảy xuống họng khiến người bệnh khạc ra. Máu này không kèm theo cơn ho sâu từ lồng ngực và có thể dễ dàng quan sát thấy tổn thương ở vùng mũi, nướu hoặc họng khi thăm khám lâm sàng nhanh.
Những nguyên nhân sâu xa dẫn đến tình trạng ho ra máu
Hiện tượng này không tự nhiên xảy ra mà luôn là hệ quả của một tổn thương thực thể tại phổi hoặc hệ tuần hoàn. Dưới đây là những nguyên nhân phổ biến nhất mà y khoa đã ghi nhận:
Trong đó, chế độ dinh dưỡng mùa đông đóng vai trò quan trọng trong việc kiểm soát các triệu chứng ho ra máu.
1. Bệnh lao phổi
Tại các nước đang phát triển, lao phổi vẫn là nguyên nhân hàng đầu gây ra tình trạng này. Máu có thể xuất hiện ở giai đoạn đầu như một dấu hiệu cảnh báo bệnh, hoặc ở giai đoạn muộn khi các hang lao bị xơ hóa, làm tổn thương các mạch máu lớn chạy qua. Ngay cả khi đã chữa khỏi lao, những di chứng sẹo xơ vẫn có thể khiến người bệnh bị chảy máu tái phát.
2. Giãn phế quản
Đây là tình trạng các phế quản bị giãn rộng vô hạn độ và mất đi tính đàn hồi. Thành phế quản bị viêm nhiễm mãn tính khiến các mạch máu tại đây trở nên mỏng manh, dễ vỡ dưới áp lực của những cơn ho mạnh hoặc khi có đợt nhiễm trùng cấp tính.
3. Ung thư phổi và phế quản
Đây là nỗi sợ hãi lớn nhất của nhiều người. Khối u ác tính khi phát triển sẽ xâm lấn, phá hủy các mô xung quanh và ăn mòn các mạch máu. Triệu chứng ban đầu đôi khi chỉ là những vệt máu nhỏ lẫn trong đờm kéo dài, đi kèm sụt cân không rõ nguyên nhân và đau ngực âm ỉ.
4. Các bệnh lý về tim mạch
Những người bị suy tim, hẹp van hai lá hoặc tăng huyết áp nặng thường gặp tình trạng tăng áp lực trong các mao mạch phổi. Khi áp lực vượt quá giới hạn chịu đựng, máu sẽ thoát quản tràn vào các phế nang, gây ra hiện tượng ho khạc ra máu tươi hoặc đờm bọt hồng.
Phân loại cấp độ và mức độ nguy hiểm đối với tính mạng
Mức độ nguy hiểm của bệnh nhân phụ thuộc rất lớn vào lượng máu thoát ra ngoài và tốc độ chảy máu:
Vì thế, việc nắm rõ các kỹ năng sơ cứu cơ bản như xử lý khi bị ngộ độc thực phẩm là rất cần thiết.
- Cấp độ nhẹ (Dưới 50ml/ngày): Máu chỉ xuất hiện dưới dạng tia, vệt lẫn trong đờm hoặc một vài ngụm nhỏ. Dù có thể tự cầm tại nhà, người bệnh vẫn tuyệt đối không được chủ quan mà cần đi khám ngay để tìm nguyên nhân.
- Cấp độ trung bình (Từ 50ml đến 200ml/ngày): Lượng máu ra nhiều hơn, người bệnh bắt đầu có dấu hiệu lo âu, da nhợt nhạt. Trường hợp này bắt buộc phải nhập viện theo dõi sát sao.
- Cấp độ nặng (Trên 200ml/ngày): Máu ộc ra ào ạt, sặc sụa. Nguy hiểm nhất là tình trạng đông máu trong đường thở gây bít tắc phế quản, khiến bệnh nhân nghẹt thở, giãy giụa và có thể tử vong nhanh chóng nếu không được khai thông đường thở kịp thời.
- Ho ra máu sét đánh: Đây là thể lâm sàng cực kỳ nguy cấp. Máu đột ngột phun ra ào ạt với số lượng lớn từ các mạch máu lớn bị vỡ. Bệnh nhân có thể rơi vào trạng thái sốc mất máu, trụy tim mạch và tử vong chỉ trong vòng vài phút trước khi kịp nhận được sự trợ giúp y tế.
Nguyên tắc sơ cứu và chăm sóc người bệnh đúng cách
Khi đối mặt với một người bị chảy máu đường hô hấp, sự bình tĩnh của người xung quanh là yếu tố quyết định. Tâm lý hoảng loạn sẽ làm tăng nhịp tim và huyết áp của người bệnh, từ đó khiến máu chảy ra nhiều hơn. Hãy thực hiện ngay các bước sơ cứu sau:
Đặt người bệnh nằm nghỉ ngơi yên tĩnh ở nơi thoáng mát. Tư thế chuẩn nhất là nằm nghiêng về bên phổi được nghi ngờ là bị tổn thương (nếu biết rõ bên nào) để tránh việc máu chảy tràn sang bên phổi lành, gây sặc và tắc nghẽn đường thở. Nếu không rõ bên nào, hãy cho người bệnh nằm đầu cao hoặc nửa nằm nửa ngồi.
Khuyến khích người bệnh không cố gắng kìm giữ cơn ho một cách quá mức nhưng cũng tránh ho quá mạnh. Hãy để máu tự nhiên thoát ra ngoài miệng để tránh nghẹt thở, đồng thời dùng khăn ấm lau sạch miệng cho người bệnh. Cho người bệnh uống từng ngụm nước mát nhỏ để làm dịu cổ họng.
Về dinh dưỡng, trong những ngày đầu, chỉ nên cho người bệnh ăn các món lỏng, mát và dễ tiêu hóa như súp, cháo loãng, sữa hoặc nước hoa quả. Tuyệt đối kiêng các món ăn nóng, cay, nhiều dầu mỡ và các thức uống chứa chất kích thích như cà phê, rượu, bia vì chúng có thể làm giãn mạch và kích thích cơn ho quay trở lại.
Nếu lượng máu ho ra nhiều, dai dẳng hoặc có kèm theo các dấu hiệu như khó thở, môi tím tái, mạch nhanh, huyết áp tụt, cần lập tức gọi xe cấp cứu để đưa người bệnh đến cơ sở y tế gần nhất. Việc tự ý điều trị tại nhà bằng các bài thuốc dân gian truyền miệng trong trường hợp này là cực kỳ nguy hiểm và có thể cướp đi cơ hội sống duy nhất của người bệnh.
Tuổi thiếu niên là lúc con cần những bài học sâu sắc về nhân cách và tư duy. Bộ sách này sẽ là người bạn đồng hành tuyệt vời cho ba mẹ:
